คอมพิวเตอร์ช่วยไขปริศนาในงานจิตรกรรมโบราณได้อย่างไร

“…คอมพิวเตอร์มีส่วนสำคัญทำให้เราได้เห็นจิตรกรรมอายุกว่า 500 ปี ได้อีกครั้ง…”

จิตรกรรมฝาผนังวัดอุโมงค์ ในภาพคือจิตรกรรมในอุโมงค์ที่ 2 ส่วนขยายของล้อมกรอบสีแดง คือภาพในรูปถัดไป (ภาพ : ภัทรุตม์ สายะเสวี)

คอมพิวเตอร์ คือ องค์ประกอบหนึ่งในการทำงานคัดลอกจิตรกรรมฝาผนังวัดอุโมงค์

1. ถ่ายภาพจิตรกรรมที่ชำรุด และนำมา scan เก็บไว้ในคอมพิวเตอร์

2. ใช้ คอมพิวเตอร์ปรับแต่งแก้ไขความชำรุดของภาพตามหลักฐานที่ปรากฏ

3. ใช้คอมพิวเตอร์ลบรอยคราบความสกปรกที่จับผิวจิตรกรรมโบราณออก โดยรักษาลวดลายดั้งเดิมของจิตรกรรมไว้ ทำให้เราเห็นภาพจิตรกรรมในสภาพที่ชัดเจนขึ้น

ส่วนหนึ่งของจิตรกรรมฝาผนังวัดอุโมงค์ อยู่ในสภาพชำรุด (ถ่ายภาพ : อาทิตย์ อิศรางกูร ณ อยุธยา)

จิตรกรรมวัดอุโมงค์หลังการแก้ไขความชำรุดด้วยคอมพิวเตอร์

ภาพคัดลอกลายเส้นจิตรกรรม

ภาพที่ได้จากคอมพิวเตอร์ดังกล่าว สามารถนำมาเป็นข้อมูลสำคัญในการศึกษาทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ศิลปะ ทำให้เราเห็นได้ชัดเจนว่าลายดังกล่าวของจิตรกรรมวัดอุโมงค์นี้สามารถเทียบเคียงได้กับลวดลายในศิลปะจีนจากเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์หยวน-ต้นราชวงศ์หมิง (ประมาณ 500-700 ปี)

ผลจากการใช้คอมพิวเตอร์ในการปฏิบัติงานคัดลอกและสร้างภาพจิตรกรรมฝาผนังนี้เอง ทำให้เราได้ทราบถึงความยิ่งใหญ่ของศิลปะและอาณาจักรล้านนาในยุครุ่งเรืองในสมัยราชวงศ์มังราย โดยแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่มีกับอาณาจักรเพื่อนบ้านในยุคที่เมืองเชียงใหม่เป็นศูนย์กลางของอาณาจักรล้านนาที่ยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในภาคพื้นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เมื่อราว 500 ปีก่อน

ด้วยอายุจิตรกรรมกว่า 500 ปี นับว่าเป็นจิตรกรรมฝาผนังที่เก่าแก่ที่สุดในศิลปะล้านนาเพียงแห่งเดียวเท่าที่ยังเหลือหลักฐานอยู่ในปัจจุบัน การใช้คอมพิวเตอร์เข้าช่วยในการปฏิบัติงานดังกล่าวจึงช่วยให้เราสามารถไขปริศนาของจิตรกรรมที่วัดอุโมงค์ที่ยังไม่มีใครเคยทราบมาก่อนได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นด้วย

การปฏิบัติงานดังกล่าวนอกเหนือจากการใช้เทคโนโลยีด้าน computer graphic และศิลปะเข้าร่วมในการอนุรักษ์จิตรกรรมฝาผนังแล้ว ยังจำเป็นต้องอาศัยความรู้ทางวิชาการด้านประวัติศาสตร์ศิลปะที่เชี่ยวชาญในการปฏิบัติงานด้วย

นอกจากนั้นรูปภาพจิตรกรรมที่จัดเก็บด้วยระบบ digital จากการปฏิบัติงานด้วยคอมพิวเตอร์นั้น มีข้อดีอย่างยิ่งคือจะไม่มีการเสื่อมสภาพไปตามกาลเวลาเหมือนการเก็บข้อมูลด้วยฟิล์มสไลด์หรือภาพถ่าย ฉะนั้นจึงถือได้ว่าเป็นการเก็บข้อมูลและปฏิบัติงานอนุรักษ์จิตรกรรมฝาผนังด้วยวิธีการที่ก้าวหน้าและสามารถรักษาข้อมูลได้อย่างยาวนาน และดีที่สุดเท่าที่มีอยู่ในปัจจุบัน โดยเราไม่จำเป็นต้องไปสัมผัสกับผลงานจิตรกรรมจริงซึ่งอยู่ในสภาพที่บอบบางและกำลังรอการอนุรักษ์ตามกระบวนการทางเคมีจากผู้เชี่ยวชาญแต่อย่างใด

ในขั้นต่อไปของการปฏิบัติงานทางโครงการฯจะได้นำเครื่องคอมพิวเตอร์เข้าไปปฏิบัติงานปรับแต่งและสร้างภาพจิตรกรรมภายในอุโมงค์เพื่อผลการปฏิบัติงานที่มีความแม่นยำในการสร้างภาพที่สุด และจะขยายพื้นที่ในการสร้างภาพจิตรกรรมด้วยคอมพิวเตอร์ให้เป็นภาพมุมกว้าง และดำเนินการในภาพส่วนอื่นๆที่ยังไม่ได้ดำเนินการต่อไปด้วย